Jak wygląda w praktyce dochodzenie odszkodowań od gmin?

Każda osoba, która poniosła szkodę w związku z działaniem gminy lub jednostki podległej gminie, ma prawo zgłosić szkodę i domagać się odszkodowania. Dochodzić roszczenia można na dwa sposoby, składając formalny wniosek do gminy lub do ubezpieczyciela, który zabezpiecza samorząd.

Aby zgłosić szkodę do zakładu ubezpieczeń należy najpierw ustalić, w którym towarzystwie gmina jest ubezpieczona oraz numer polisy ważnej na dzień zdarzenia szkodowego. Szkodę można zgłosić ubezpieczycielowi na kilka sposobów: telefonicznie, mailowo, za pośrednictwem formularza na stronie internetowej lub tradycyjną pocztą. Po rejestracji wniosku likwidator zawsze określa, jakie dokumenty są wymagane do analizy zasadności roszczenia. Wskazuje, jakie dokumenty musi przekazać osoba poszkodowana, a jakie gmina. Po dostarczeniu niezbędnych informacji przez strony, zakład ubezpieczeń wydaje decyzję, czy i w jakiej wysokości zostaje przyznane odszkodowanie dla poszkodowanego.

Czy gminy są zwykle ubezpieczone?

Zdecydowana większość polskich jednostek samorządu terytorialnego (województw, powiatów, gmin) posiada polisy ubezpieczeniowe. Zabezpieczają one przede wszystkim ich majątek oraz odpowiedzialność cywilną. Nikogo nie dziwi już fakt, że ubezpieczenia te są traktowane jako kluczowy element zarządzania ryzykiem w JST. I bardzo dobrze, ponieważ na działalność samorządu wpływa wiele zmiennych. Istotny jest jednak nie sam fakt posiadania polis, ale ich zakres, w tym adekwatność sum ubezpieczenia i sum gwarancyjnych, pozwalających na możliwie pełną kompensację poniesionych strat czy pokrycie roszczeń osób trzecich. A z tym bywa różnie. Określenie sumy gwarancyjnej w OC działalności JST na niskim poziomie może doprowadzić do jej wyczerpania nawet wskutek jednego poważnego zdarzenia. Dzieje się tak, zwłaszcza gdy mamy do czynienia ze szkodami osobowymi, czyli utratą zdrowia lub życia. Odszkodowania z tego tytułu są często znacząco wyższe niż w przypadku szkód materialnych. W niektórych przypadkach muszą też być wypłacane przez wiele lat, np. w formie renty dla osób, które doznały trwałej utraty pełnej sprawności funkcjonowania. Do takich zdarzeń może dojść choćby na nieodśnieżonym chodniku.

Jakie szkody są najczęściej zgłaszane i jakie zaniedbania wchodzą w grę? Jakie są najczęstsze szkody z zaniedbywaniem budynków czy terenu, zarówno przez firmy, jak i osoby prywatne?

Zadania samorządów, a co za tym idzie działalność gminy obejmuje wiele obszarów. Jest to przede wszystkim zarządzanie infrastrukturą drogową, instytucjami edukacyjnymi i kulturalnymi, organizacja usług publicznych takich, jak odbiór odpadów lub dostawa mediów, gospodarka nieruchomościami i lokalami komunalnymi itp. Gmina może przyczynić się do szkody osoby trzeciej praktycznie w każdym z tych obszarów. Dlatego bardzo ważne jest, aby polisa odpowiedzialności cywilnej obejmowała ochroną wszystkie działania jednostki samorządowej.

Do najczęściej zgłaszanych szkód należą uszkodzenia pojazdów związane ze złym stanem dróg (ubytki, oblodzenia) oraz szkody osobowe, urazy ciała w wyniku upadku na chodniku (nierówności, śliskość). Szkody zgłaszają także inni użytkownicy dróg, tacy jak rowerzyści i coraz częściej, użytkownicy hulajnóg. Kolejna kategoria szkód, jakie obserwuję, to te związane z dbałością o zieleń, np. uszkodzenia pojazdów podczas koszenia terenów zielonych lub wskutek upadku drzew czy gałęzi. Nierzadkie są szkody związane z nieruchomościami, jak np. zalania w wyniku złego stanu dachu lub awarii instalacji, za które odpowiada gmina lub też szkody wyrządzone przez zaniedbania obowiązków właścicieli budynków w zakresie usuwania śniegu i sopli z dachów, lub właściwego odśnieżania chodników przyległych do nieruchomości. Sporo jest też zdarzeń związanych z działalnością placówek edukacyjnych, "orlików", placów zabaw czy basenów.

Jak wygląda kwestia dochodzenia odszkodowań, sprawy dowodowe itp.?

Co do zasady gmina ponosi odpowiedzialność cywilną na zasadach ogólnych, tj. wówczas gdy ponosi winę za szkodę. Przez winę należy rozumieć nieprawidłowe działanie, zaniedbanie lub zaniechanie wymaganych działań. Ciężar udowodnienia zarówno winy, jak i rozmiarów szkody leży po stronie poszkodowanego, dlatego bardzo ważne jest właściwe udokumentowanie okoliczności szkody, na przykład zdjęciami wykonanymi bezpośrednio na miejscu zdarzenia, oświadczeniami świadków, czy też notatką służb wezwanych do zdarzenia (Straż Miejska, Policja).

Jakie zachowania mogą zostać uznane za przyczynienie się do szkody? Czy np. nieodpowiednie obuwie zimowe może stanowić takie przyczynienie?

Zgodnie z prawem, jeżeli poszkodowany przyczynił się do powstania lub zwiększenia szkody, obowiązek jej naprawienia ulega odpowiedniemu zmniejszeniu. W praktyce oznacza to obniżenie wysokości wypłaconego odszkodowania proporcjonalnie do ustalonego stopnia przyczynienia. Należy jednak podkreślić, że przyczynienie jest kwestią uznaniową. Ustalane jest indywidualnie w każdej szkodzie na podstawie całokształtu okoliczności. Przykładowo, za przyczynienie się do szkody można uznać przekroczenie dopuszczalnej prędkości poruszania się pojazdu, zignorowanie znaków drogowych, zły stan techniczny pojazdu, ale też na przykład brak kasku ochronnego czy obuwie niedostosowane do warunków atmosferycznych.

Komentarz z tej wypowiedzi ukazał się 20.01.2025 na Prawo.pl w artykule Samorządy pod presją roszczeń za zimowe wypadkido przeczytania tutaj.